Kapitaal en arbeid blijven in Nederland volgens een nieuwe analyse van De Nederlandsche Bank (DNB) relatief vaak vastzitten bij minder productieve bedrijven. In combinatie met een afnemende bedrijfsdynamiek vormt dit een rem op de productiviteitsgroei, die steeds belangrijker wordt voor toekomstige economische welvaart.
© Mariusz Szczawinski | Dreamstime
Door de vergrijzing zal economische groei in toenemende mate afhankelijk zijn van productiviteitsgroei. Tegelijkertijd laat Nederland, net als andere westerse landen, al decennia een dalende trend in productiviteit zien. Volgens DNB is het "van belang deze trend te keren" om de toekomstige welvaart te waarborgen.
De analyse laat zien dat de bedrijfsdynamiek in Nederland laag is in vergelijking met andere Europese landen. Het aantal oprichtingen en opheffingen is gedaald en bevindt zich op een laag niveau. Daardoor vindt er minder verschuiving plaats van arbeid en kapitaal naar de meest productieve bedrijven. Het zogeheten proces van creatieve destructie vertraagt, waardoor minder efficiënte bedrijven blijven bestaan en nieuwe of beter presterende bedrijven onvoldoende ruimte krijgen.
Het Nederlandse bedrijfslandschap wordt bovendien sterk gedomineerd door kleine ondernemingen die vaak langdurig blijven bestaan zonder door te groeien. Binnen deze groep is de uittreding beperkt. DNB wijst hierbij op factoren zoals de sterke dienstensector, fiscale voordelen voor kleine bedrijven en arbeidsmarktregels zoals ontslagbescherming. Tegelijkertijd blijkt dat bedrijven die wel personeel aannemen relatief sterk kunnen doorgroeien, wat erop wijst dat vooral het beperkte aantal startende werkgevers een rol speelt.
Ondanks de lage dynamiek is de marktmacht in Nederland niet sterk toegenomen. De marktconcentratie is beperkt gestegen en markups laten geen duidelijke opwaartse trend zien. Wel waarschuwt DNB dat marktconcentratie zowel positieve als negatieve effecten kan hebben, afhankelijk van de sector en mate van concurrentie.
Volgens de analyse kan beleid bijdragen aan meer dynamiek door betere randvoorwaarden te scheppen. Daarbij wordt gewezen op verdere Europese marktintegratie en een Europese kapitaalmarktunie, die schaalvergroting en grensoverschrijdende groei kunnen ondersteunen. Ook wordt gekeken naar nationale regelgeving, zoals het insolventierecht, dat mogelijk invloed heeft op het lage aantal bedrijfsbeëindigingen.
Tegelijkertijd waarschuwt DNB voor ongerichte steunmaatregelen en fiscale regelingen. "Veel overheidsmaatregelen leiden echter juist tot een minder efficiënte inzet van productiefactoren en beperken daarmee de productiviteitsgroei." Vooral langdurige steun kan volgens de analyse leiden tot het in stand houden van laagproductieve bedrijven, zoals zichtbaar werd tijdens de coronasteunperiode, waar "de misallocatie van arbeid en kapitaal sterk is toegenomen."
Bron: De Nederlandsche Bank
