De economische verschillen tussen huishoudens nemen toe, terwijl het belastingstelsel deze ontwikkeling volgens het Centraal Planbureau (CPB) niet voldoende afremt en in sommige gevallen zelfs versterkt. In een vandaag verschenen publicatie stelt het CPB dat uiteenlopende belastingbehandeling van inkomens- en vermogensvormen, uitstelmogelijkheden en fiscale regelingen bijdragen aan een groeiende ongelijkheid.
© Yasonya | Dreamstime
Het CPB benadrukt dat de mate van gewenste herverdeling een politieke keuze is, maar verwijst naar brede maatschappelijke steun voor enige vorm van herverdeling via belastingen. Tegelijkertijd waarschuwt het voor risico's voor kansengelijkheid en brede welvaart wanneer trends in ongelijkheid doorzetten.
De inkomens- en vermogensverschillen nemen op meerdere vlakken toe. Zo stijgt het aandeel van het totale inkomen dat naar de top 1 procent gaat. Ook ontstaan grotere vermogensverschillen tussen groepen, zoals huiseigenaren en huurders en tussen directeuren-grootaandeelhouders en overige werkenden. Het CPB stelt dat hierdoor kansen steeds sterker afhangen van de achtergrond waarin iemand opgroeit, wat het benutten van talent kan beperken.
Hoewel het Nederlandse belastingstelsel op papier progressief is, blijkt in de praktijk dat hogere inkomens relatief minder belasting betalen dan de groep daaronder. Dit komt onder meer doordat inkomsten en vermogen kunnen worden ondergebracht in een bv, waardoor belasting over box 2-inkomen langdurig kan worden uitgesteld. Ook kan vermogen in een bv fiscaal gunstiger uitpakken dan vermogen in box 3.
Volgens het CPB worden vermogensverschillen aan de top slechts beperkt afgeremd door erf- en schenkbelasting, mede door ruime vrijstellingen. Daarnaast zorgen regelingen zoals hypotheekrenteaftrek en pensioenvoordelen voor uiteenlopende belastingdruk binnen vergelijkbare inkomensgroepen.
Het CPB stelt dat hervormingen kunnen bijdragen aan een evenwichtiger stelsel en het beperken van economische verstoringen. Daarbij worden onder meer het schrappen van ondoelmatige fiscale regelingen, het verkleinen van verschillen tussen inkomens- en vermogensvormen en het beperken van uitstelmogelijkheden van belastingheffing genoemd als mogelijke richtingen voor beleid.
Bron: Centraal Planbureau
