De woonkamer behoort tot de meest levendige ruimtes in een huishouden. Zij dient als plek om tot rust te komen, als ontmoetingsruimte voor het gezin en biedt ruimte voor ontspanning of om te werken. Net zo veelzijdig als de gebruiksmogelijkheden is ook de inrichting. In de woonkamer bevinden zich vaak niet alleen zitmeubels, maar ook media-apparatuur en opbergmogelijkheden. Dit multifunctionele concept wordt afgerond door de juiste verlichting. Deze is idealiter afgestemd op de verschillende gebruikszones en ondersteunt de uiteenlopende eisen van het dagelijks leven. 
Basisverlichting: de basis van het lichtconcept
Bij het inrichten van de woonkamer is basisverlichting van essentieel belang. Zij zorgt in eerste instantie voor een gelijkmatige lichtverdeling en vormt de zogenoemde eerste lichtlaag. Op deze basis bouwen alle andere lichtbronnen voort. Het doel van basisverlichting is om oriëntatie in de ruimte te bieden en een aangename basishelderheid te creëren.
Dit wordt vooral bereikt met plafondlampen en platte LED-panelen. Daarbij moet de lichtverdeling zo schaduwarm mogelijk zijn en niet verblinden. Daarnaast is het aan te raden de basisverlichting zo te kiezen dat deze flexibel kan worden aangepast aan verschillende momenten van de dag, bijvoorbeeld door dimbare armaturen. Zo kan de lichtintensiteit naar behoefte worden verlaagd of verhoogd, zonder de sfeer in de ruimte negatief te beïnvloeden.
Lichtzones in de woonkamer plannen
Zodra de basisverlichting is aangebracht, kunnen verschillende lichtzones worden gecreëerd. Deze helpen om de woonruimte in functionele gebieden te verdelen. In plaats van een gelijkmatige verlichting van de hele ruimte wordt het licht gericht ingezet. Hierdoor ontstaat meer flexibiliteit en een betere oriëntatie. Typische lichtzones zijn bijvoorbeeld het zitgedeelte, de leeshoek, het mediagedeelte en het eet- of werkgebied.
Ideeën voor het zitgedeelte
Ontspanning en een gezellige sfeer staan in het zitgedeelte centraal. Daarom is het aan te raden te kiezen voor warmwit licht (ca. 2.700–3.000 Kelvin), dat goed aansluit bij de woonkamerinrichting. Vloerlampen naast de bank zijn hiervoor bijzonder geschikt, omdat ze zorgen voor zacht en indirect licht.
Ook wandlampen zijn een goede keuze, vooral wanneer de beschikbare ruimte beperkt is. Indirecte verlichting, zoals LED-strips achter meubels of planken, is eveneens ideaal. Zo worden harde schaduwen vermeden en ontstaat er een sfeervol, behaaglijk licht dat het zitgedeelte extra uitnodigend maakt.
Verlichting voor de leeshoek
In de leeshoek staat vooral een goede zichtbaarheid centraal. Het licht moet zo worden ontworpen dat men zich goed kan concentreren, zonder daarbij verblind te worden. Aan te raden is warm- tot neutraalwit licht (ca. 3.000–3.500 Kelvin). Deze lichtkleur biedt voldoende helderheid en werkt minder vermoeiend voor de ogen dan koel licht.
Een vloerlamp met een verstelbare arm is ideaal om in elke zit- of lighouding optimale leesomstandigheden te creëren. Een wandlamp met spotfunctie is ruimtebesparend en geeft gericht licht zonder strooiverlies. Deze oplossing is bijzonder geschikt wanneer de leeshoek weinig ruimte heeft en zich in een hoek van de kamer bevindt.
Het mediagedeelte correct verlicht
Voor het kijken naar televisie is verlichting nodig die geen kleurvervorming van het beeld veroorzaakt. Daarom is warmwit licht (ca. 2.700 Kelvin) hier bijzonder geschikt. Het ontziet de ogen en voorkomt harde overgangen tussen licht en donker. Dankzij de aangename lichttoon wordt het kijkcomfort verhoogd, ook tijdens langere tv-avonden. Geschikt zijn bijvoorbeeld indirecte LED-strips die achter de televisie of onder lowboards worden geplaatst.
Eet- of werkruimte met optimale verlichting
Functioneel en helder licht staat centraal in de eet- of werkruimte. Daarom wordt hier gekozen voor een helderdere, neutralere lichtkleur. Ideaal is neutraalwit licht (ca. 3.000–4.000 Kelvin), omdat dit de concentratie bevordert en een natuurlijke kleurweergave ondersteunt.
Voedingsmiddelen komen hierdoor natuurlijker tot hun recht. Wanneer de ruimte als werkplek wordt gebruikt, zijn tekst en details dankzij deze lichtkleur beter zichtbaar. Pendellampen direct boven de tafel of het werkblad zijn hiervoor bijzonder geschikt. Ze zorgen niet alleen voor voldoende licht, maar dragen ook bij aan de visuele zonering van de ruimte.
Accentverlichting: sfeer en diepte creëren
Ter aanvulling op basis- en zoneverlichting kunnen gerichte accenten worden geplaatst. Deze zorgen voor extra sfeer en diepte in de ruimte en geven een aanvullende visuele structuur. In tegenstelling tot basisverlichting en daglicht zijn deze lichtbronnen niet bedoeld om de ruimte te verlichten, maar om heel gericht bepaalde elementen te accentueren.
Op deze manier kunnen bijvoorbeeld wanden doelgericht in scène worden gezet. Wie geen gebruik wil maken van decoratie zoals schilderijen of gekleurd behang, kan ook een lichte wand door middel van licht transformeren. Wandlampen of spots zijn hiervoor bijzonder geschikt, eventueel in verschillende lichtkleuren. Zij creëren licht- en schaduweffecten die de ruimte meer levendigheid geven en de verhoudingen accentueren. Afhankelijk van de uitrichting kunnen wanden optisch worden verlengd, opgedeeld of juist bewust naar de achtergrond worden verplaatst.
Ook meubels en decoratieve elementen profiteren van doelgericht toegepaste accentverlichting. LED-spots in afzonderlijke vakken van een kast of lichtstrips aan de onderzijde van plankjes veranderen eenvoudige meubelstukken in echte blikvangers. Door het gerichte licht worden bepaalde objecten benadrukt, terwijl andere bewust op de achtergrond blijven. Zo ontstaat diepte en structuur, zonder dat de ruimte overvol oogt.
Bijzonder effectief zijn verlichte accenten ook bij planten. Hierbij wordt het licht gericht van onderaf of van opzij op grotere kamerplanten geplaatst, zodat bladeren en stengels plastisch naar voren komen. Spots met warmwit licht laten natuurlijke groentinten mooi uitkomen en zorgen voor levendige schaduwen op de wand. Idealiter is de lichtbron zelf niet direct zichtbaar, maar subtiel weggewerkt in de plantenpot of tussen het blad. Dit maakt het effect nog indrukwekkender.
Energie besparen met licht: nieuwe concepten voor een lager energieverbruik
Nog steeds bestaat bij veel mensen het hardnekkige misverstand dat een uitgebreid lichtconcept met meerdere lichtbronnen veel energie verbruikt en daardoor bijzonder kostbaar is. Dat is echter niet het geval. Wie zijn armaturen voorziet van de juiste lichtbronnen, kan juist besparen. LED-lampen verbruiken bijvoorbeeld aanzienlijk minder stroom dan halogeen- of gloeilampen. Bovendien hebben zij een zeer lange levensduur van tot wel 25.000 branduren. Hierdoor hoeven ze veel minder vaak te worden vervangen en geven ze direct volledige helderheid zonder opwarmtijd.
Juist in de woonkamer, waar verlichting vaak meerdere uren per dag wordt gebruikt, kunnen energiezuinige verlichting en een doordacht lichtconcept een merkbaar verschil maken in het stroomverbruik.
Ook de integratie van slimme technologieën draagt bij aan extra energiebesparing. Wie bijvoorbeeld een app gebruikt voor het aansturen van de verlichting, kan het energieverbruik gericht reguleren en onnodig stroomverbruik voorkomen. Wanneer er niemand in de ruimte aanwezig is, schakelt het licht automatisch uit.
Daarnaast maken vooraf ingestelde lichtscènes het mogelijk om verschillende gebruikssituaties te creëren, zoals „Lezen", „Ontspannen" of „Televisiekijken". Elke scène maakt uitsluitend gebruik van de daadwerkelijk benodigde lichtbronnen en lichtsterktes, wat zowel het energieverbruik verlaagt als het wooncomfort verhoogt.
